ሀገራዊ ምክክሮች ለፖለቲካዊ ቀውስ መፍቻ ከዓለም አቀፍ ተሞክሮዎች ምን እንማራለን?

ሀገራዊ ምክክሮች ፖለቲካዊ ቀውሶችን ለመፍታትና ሰላማዊ የሽግግር መንገዶችን ለመቀየስ የሚያስችሉ አካታች፣ ሰፊ እና አሳታፊ መድረኮች እንደሆኑ ይነገራል።

ከቶጎ እ.አ.አ 2006 እስከ የመን 2013-2014 የተደረጉ ሂደቶችን መነሻ በማድረግ እነዚህ ምክክሮች በተለይ በሕዝባዊ ተቃውሞዎችና በትጥቅ ግጭቶች ሳቢያ የሚፈጠሩ ሥር የሰደዱ አገራዊ ችግሮችን ለመፍታትና ሕገ-መንግሥታዊ ማሻሻያዎችን ለማድረግ እንደ መልካም አጋጣሚ ይታያሉ።

በስዊዘርላንድ ጄኔቫ በሚገኘው የድህረ-ምረቃ ተቋም ሥር በሚንቀሳቀሰው «አካታች ሰላም» በተባለው ተፅዕኖ ፈጣሪ የምርምር ተቋም የተካሄደና በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ድጋፍ የተደረገ አዲስ የምርምር ውጤት በ12 ሀገራት የተደረጉ 17 ሀገራዊ ምክክሮችን በዝርዝር በመመርመር እነዚህ ሂደቶች ፖለቲካዊ ሽግግሮችን በማምጣት ረገድ ያላቸውን ሚና እና የገጠሟቸውን ተግዳሮቶች በጥልቀት ፈትሿል።

በታዋቂዋ ተመራማሪ ዶ/ር ታንያ ፓፈንሆልዝ የተመራው ይህ ጥናት በአሁኑ ወቅት የራሷን ሀገራዊ ምክክር እያካሄደች ላለችው ኢትዮጵያና ሕዝቧ በርካታ ጠቃሚ ትምህርቶችንና ፍንጮችን የሚሰጥ ነው።

የጥናቱ ዋና ዋና ግኝቶች እንደሚያሳዩት አብዛኞቹ ሀገራዊ ምክክሮች የተወሰኑ ስምምነቶች ላይ መድረስ ቢችሉም ከእነዚህ ስምምነቶች ውስጥ በተግባር ላይ የዋሉት ግን ግማሽ ያህሉ ብቻ ናቸው።

ይህም ምክክሮችን ማካሄድ ብቻ ሳይሆን የተደረሱ ስምምነቶችን በተግባር መተርጎም ምን ያህል ፈታኝ እንደሆነ ያሳያል።

በተጨማሪም ጥናቱ እንደሚያስጠነቅቀው፣ አንዳንዴ ገዥዎችና የፖለቲካ ልሂቃን እነዚህን መድረኮች የራሳቸውን ፖለቲካዊ ተቀባይነት መልሶ ማግኛ መሣሪያ አድርገው ሊጠቀሙባቸው ስለሚችሉ ይህ አካሄድ የምክክሩን እውነተኛ የለውጥ አቅም ሊያዳክመው ይችላል።

ሆኖም ግን በልሂቃን መካከል ጠንካራ መግባባት በተፈጠረባቸውና የምክክሩ የዝግጅት፣ የአመራር እንዲሁም የትግበራ ሂደቶች ግልጽና ፍትሐዊ በነበሩባቸው ሀገራት ዘላቂና ስኬታማ ሽግግሮችን ማምጣት ተችሏል።

በአጭር ጊዜ ውስጥ በተለይም ከፍተኛ ሕዝባዊ ተቃውሞዎች ባሉባቸው ወቅቶች ሀገራዊ ምክክሮች ግጭቶችንና ቅሬታዎችን ከጎዳና ላይ ወደ ጠረጴዛ ዙሪያ ውይይት በማምጣት ረገድ የጎላ ሚና ይጫወታሉ።

ጥናቱ ለአብነት የጠቀሳቸውን እንደ ደቡብ አፍሪካው የኮዴሳ ድርድር፣ የየመኑ ብሔራዊ ምክክር፣ የአፍጋኒስታን ሎያ ጅርጋ፣ እንዲሁም የጎረቤቶቻችን የሶማሊያ እና ሶማሊላንድ የእርቅና የሰላም መድረኮችን ታሪክ ስንመለከት ሂደቶቹ በሕዝቡ ዘንድ ተአማኒነት እንዲኖራቸው የማድረጉ ሥራ ወሳኝ መሆኑን እንረዳለን።

በመሆኑም የሀገራዊ ምክክርን ፍሬያማነት ለማረጋገጥ ሂደቱ ከጥቂት የፖለቲካ ልሂቃን ፍላጎት ባለፈ መላውን ሕዝብ ያሳተፈ ግልጽና ከተግባራዊ ቁርጠኝነት ጋር የተያያዘ መሆን እንዳለበት ተመራማሪዎቹ ይመክራሉ።