የኢትዮጵያን ብዝሃነትና አንድነት ለማስታረቅ በጠረጴዛ ዙሪያ

በሕዝብ አስተዳደርና በፖለቲካ መዋቅር ውስጥ ቁልፍ ስፍራ የሚሰጠው የፌደራሊዝም ሥርዓት በጋራ አስተዳደር እና እራስን በራስ የማስተዳደር መርሆዎች ላይ የተመሰረተ የሁለትዮሽ የሥልጣን ክፍፍል ማዕቀፍ ነው።

“ፌደራል” የሚለው ቃል “ፎይደስ” ከተሰኘው የላቲን ቃል የተቀዳ ሲሆን ትርጓሜውም “ቃልኪዳን ወይም ስምምነት” ማለት ነው።

ይህ የጋራ ስምምነት ማንነታቸውንና ክብራቸውን የጠበቁ ወገኖች በአንድ ላይ በመሰባሰብ አዲስ የጋራ የፖለቲካ ማህበረሰብና መዋቅር የሚፈጥሩበትን ዘላቂ አጋርነት ያመለክታል።

ሥርዓቱ እንደ ያልተማከለ አደረጃጀት እና ባለብዙ ደረጃ አስተዳደር ካሉ ተያያዥ ጽንሰ ሀሳቦች ጋር በጥብቅ የሚቆራኝ ቢሆንም የራሱ የሆነ ግልጽ የሥልጣን ክፍፍል ሥርዓት ያለው መሆኑ ተለይቶ ይታወቃል።

ይህ ዓለም አቀፋዊ የፖለቲካ ፍልስፍና ከኢትዮጵያ ነባራዊ የፖለቲካ ታሪክና መዋቅር ጋር ጥብቅ ቁርኝት ያለው ሲሆን ሀገራችን ኢትዮጵያ እ.ኤ.አ. በ1995 የጸደቀውን ሕገ-መንግሥት ተከትላ የፌደራል የመንግሥት መዋቅርን ዘርግታለች።

በዚህ መዋቅር መሰረት የፌደራሉ መንግሥት እንደ መከላከያ፣ የውጭ ግንኙነት እና የገንዘብ ፖሊሲ ያሉ አገር አቀፍና ስልታዊ ኃላፊነቶችን በበላይነት ሲመራ የፌደሬሽኑ አባል የሆኑት ክልላዊ መንግሥታት ደግሞ የየራሳቸውን ማህበራዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ባህላዊ ጉዳዮች በራስ ማስተዳደር መብታቸው አማካኝነት በነጻነት የማስፈጸም ሙሉ ሥልጣን አላቸው።

ይሁን እንጂ ባለፉት ሦስት አሥርት ዓመታት ይህ የብሔር ፌደራሊዝም አተገባበር በሀገሪቱ የብሔር ግጭቶችን፣ የወሰን ውጥረቶችንና የፖለቲካ አለመረጋጋትን አስከትሏል በሚሉ ወገኖችና ብዝሃነትን ለማክበር ብቸኛው መንገድ ነው በሚሉ ደጋፊዎች መካከል ከፍተኛ የሃሳብ ክፍፍል ፈጥሮ ቆይቷል።

ይህንን የፖለቲካ ውጥረትና የመዋቅር ክፍተት በዘላቂነት ለመፍታት ኢትዮጵያ በሚቀጥሉት ቀናት ታሪካዊና ሁሉን አቀፍ አገራዊ ምክክር ለመጀመር ዝግጅቷን አጠናቃለች።

ይህ ዓይነቱ የመንግሥት አወቃቀርና የፌደራሊዝም ጥያቄዎችን በምክክር የመፍታት ልምድ በሌሎች ሀገራትም የተተገበረ ሲሆን የተገኙት ውጤቶችም እንደየሀገራቱ ዝግጁነትና ቁርጠኝነት የተለያየ መልክ ነበራቸው።

ለምሳሌ ደቡብ አፍሪካ ከአፓርታይድ ማክተም በኋላ ባደረገችው ታሪካዊ የምክክር መድረክ የክልሎችን መብትና የማዕከላዊ መንግሥቱን የበላይነት ያጣመረ ባለብዙ ደረጃ አስተዳደር መፍጠር በመቻሏ ሀገሪቱን ከከፋ የእርስ በርስ ጦርነት የታደገ ስኬታማ ውጤት አስመዝግባለች።

በተመሳሳይ ኬንያ እ.ኤ.አ. በ2007 ከነበረው ከፍተኛ የብሔር ግጭት በኋላ ባደረገችው ምክክር ስልጣንና ሀብት ወደ 47 የክልል አስተዳደሮች እንዲወርድ በማድረግ ውጥረቱን በከፍተኛ ደረጃ ማርገብ ችላለች።

በአንፃሩ በየመን የተካሄደው ሁሉን አቀፍ ምክክር ሀገሪቱን ወደ ባለ ስድስት ክልሎች ፌደሬሽን ለመቀየር ስምምነት ላይ ቢደረስም በወቅቱ በነበሩ የትጥቅ ኃይሎች አለመስማማትና እውነተኛ የመንግሥት ቁርጠኝነት እጥረት ምክንያት ስምምነቱ ሳይተገበር ቀርቶ ሀገሪቱ ወደለየለት የእርስ በርስ ጦርነት እንድታመራ ሆኗል።

የእነዚህ ሀገራት ተሞክሮ እንደሚያሳየው ሀገራዊ ምክክሮች ስኬታማ የሚሆኑት ሁሉንም ወገኖች ያሳተፈ እውነተኛ ውይይት ሲደረግ ወገኖች ለአንድ ወገን የበላይነት ሳይሆን ለጋራ ስምምነትና ለመካከለኛ መፍትሔዎች ቅድሚያ ሲሰጡ እንዲሁም ለተደረሱት ስምምነቶች እውነተኛ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ሲኖር ብቻ ነው።

በመሆኑም በኢትዮጵያ የሚጀመረው ይህ ሀገራዊ ምክክር የቀድሞ ስህተቶችን በማረም፣ እንደ ዜግነት ፖለቲካ፣ መልክዓ-ምድራዊ ወይም የተቀላቀለ ፌደራሊዝም ያሉ አማራጭ ሀሳቦችን በሰላማዊ ጠረጴዛ ዙሪያ በማንሳትና በጋራ ስምምነት ላይ በመመስረት ሀገራዊ አንድነትንና የሕዝቦችን በራስ የማስተዳደር መብት በውጤታማነት የሚያስተሳስርበት ትልቅ ታሪካዊ ዕድል ተደርጎ ይወሰዳል።