የኢቦላ ክትባት ምስጢር፦ ኮቪድ በ9 ወር፣ ኢቦላ በ40 ዓመት! የዓለም ድርብ መስፈርት

(ልዩ ትንታኔ)

በሎሚ ኒውስ የጤና እና የኢኮኖሚ ፖለቲካ ዴስክ

አዲስ አበባ፣ ግንቦት 20/2018 ዓ.ም በዴሞክራቲክ ሪፐብሊክ ኮንጎ እና በኡጋንዳ የተቀሰቀሰው አዲሱ የኢቦላ ወረርሽኝ የዓለም ጤና ድርጅትን ጨምሮ መላውን ዓለም በድጋሚ አስደንግጧል። ነገር ግን ከዚህ ገዳይ ቫይረስ በስተጀርባ ለበርካታ ዓመታት ሳይመለስ የቆየ አንድ ጥያቄ አለ፦ ኢቦላ ከታወቀ ከ40 ዓመታት በላይ ቢቆጠረውም፣ ለምንድነው እስካሁን ፍጹም ፍቱን መድኃኒት ወይም ለሁሉም ዝርያዎች የሚሆን ክትባት ያልተገኘለት?

የዚህ ጥያቄ መልስ ያለው በላቦራቶሪዎች ውስጥ ሳይሆን፣ በቢሊዮን ዶላር በሚሽከረከረው የዓለም አቀፍ መድኃኒት አምራች ኩባንያዎች የትርፍ ስሌት ውስጥ ነው። እውነታው ሲጋለጥ አንድ መራራ ሀቅ ይወጣል፦ “ኢቦላ የምዕራባውያን ችግር ስላልሆነ ትኩረት ተነፍጎታል።”

ኮቪድ በ9 ወር፣ ኢቦላ በ40 ዓመት! የዓለም ድርብ መስፈርት

የምዕራባውያን መድኃኒት አምራቾች ለኢቦላ ቫይረስ የሰጡትን አነስተኛ ትኩረት ለመረዳት፣ የኮቪድ-19 ወረርሽኝ የተስተናገደበትን ፍጥነት ማስታወስ በቂ ነው።

·       ኮቪድ-19፦ አሜሪካና አውሮፓን ማጥቃት በጀመረ በ9 ወራት ጊዜ ውስጥ ብቻ ከግማሽ ደርዘን በላይ ውጤታማ ክትባቶች በቢሊዮን ዶላር ወጪ ተሰርተው ለዓለም ቀረቡ። ምክንያቱም ሀብታሞቹ ሀገራት ለክትባቱ ከፍተኛ ክፍያ ለመክፈል ዝግጁ ነበሩ።

·       ኢቦላ፦ ከ1976 ጀምሮ በአፍሪካ ገጠራማ አካባቢዎች በሺዎች የሚቆጠሩ ዜጎችን እየገደለ ቢቆይም፣ ለ40 ዓመታት ያህል አንድም ክትባት አልተሰራለትም ነበር። የመጀመሪያው ክትባት እንዲሰራ የተገደደው እ.ኤ.አ በ2014 ጥቂት አሜሪካውያንና አውሮፓውያን የጤና ባለሙያዎች በበሽታው መያዝ ሲጀምሩና ቫይረሱ ወደ ምዕራቡ ዓለም የመሻገር ስጋት ሲደቅን ብቻ ነበር! ያኔ “Merck” የተባለው የዩኤስ ኩባንያ በአስቸኳይ ክትባት አመረተ። ነገር ግን ያ ክትባት የሚያገለግለው ለአንዱ የኢቦላ ዝርያ (Zaire) ብቻ ሲሆን፣ አሁን በኮንጎ ለተቀሰቀሰው አዲሱ የ“ቦንዲቡግዮ” ዝርያ በፍጹም አይሰራም።

ትርፋማነት፦ ከአፍሪካውያን ሕይወት የሚበልጠው ስሌት

አንድን አዲስ መድኃኒት ወይም ክትባት ከምርምር እስከ ማምረት ለማድረስ ከ1 እስከ 2.5 ቢሊዮን ዶላር ኢንቨስትመንት ይጠይቃል። ግዙፍ የመድኃኒት ኩባንያዎች ደግሞ የንግድ ተቋማት በመሆናቸው የሚያተኩሩት ባወጡት ወጪ ላይ በሚያገኙት ትርፍ ላይ ነው።

የኢቦላ ተጎጂዎች የመግዛት አቅማቸው እጅግ ዝቅተኛ በሆነው የሰሃራ በታች አፍሪካ ሀገራት ውስጥ የሚገኙ ደሃ ዜጎች በመሆናቸው፣ ኩባንያዎቹ ያወጡትን የቢሊዮን ዶላር ምርምር ወጪ የሚመልስላቸው የሀብታም ሀገራት ገበያ የለም። ለዚህ ነው የዓለም የሕክምና ምርምር ሥርዓት በየቀኑ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ሀብታም ምዕራባውያን በሚገዟቸው የደም ግፊት፣ የስኳር፣ የካንሰር እና የወፍረት መቀነሻ እንደ Ozempic ያሉ መድኃኒቶች ላይ ብቻ የሚያተኩረው። እንደ ኢቦላ፣ ወባ እና ሌሽማኒያሲስ ያሉ የአፍሪካ በሽታዎች ግን የተዘነጉ  የተዘነጉ በሽታዎች ተብለው በታሪክ ተገልለዋል።ይህ መራራ እውነታ ለአፍሪካውያን አንድ ትልቅ መልዕክት ያስተላልፋል፦ የምዕራባውያን ፋርማሲዩቲካል ኩባንያዎች አፍሪካን እንዲያድኑ መጠበቅ የለብንም።

አህጉሪቱ በሕክምናው ዘርፍ ያላትን ጥገኝነት ቀንሳ፣ በራሷ አቅም የመድኃኒትና የክትባት ማምረቻ ኢንዱስትሪዎችን መገንባት አለባት። እንደ አፍሪካ የበሽታ መከላከያና መቆጣጠሪያ ማዕከል Africa CDC ያሉ ተቋማት የአህጉሪቱን ሳይንቲስቶችና ሀብቶች በማስተባበር፣ ለአፍሪካ በሽታዎች አፍሪካዊ መፍትሔ የሚያመነጩበት ጊዜ አሁን ነው።

የሎሚ ኒውስ ሙግት፦ ይህ ድርብ መስፈርት የሚያሳየው አፍሪካ በምዕራባውያን ላይ ያላትን የሕክምና ጥገኝነት አቁማ፣ በራሷ አቅም የክትባትና መድኃኒት ማምረቻዎችን መገንባት እንዳለባት ነው!